Bugun...
KARAMANOĞLU MEHMET BEY’İN FERMANI 738. YAŞINDA
Tarih: 22-03-2015 13:54:00 + -


13 Mayıs 1277 tarihli Karaman’ın oğlu Mehmet Bey’in Türkçe konuşulup yazılması için verdiği buyruğun 738. yılındayız. Mehmet Bey ne demişti?

KARAMANOĞLU MEHMET BEY’İN    FERMANI  738. YAŞINDA

“ Bugünden sonra hiç kimse sarayda, divanda, meclislerde ve seyranda Türk Dili’nden başka dil kullanmaya, defterler dahi Türkçe yazıla! “

Mehmet Bey’i bu noktaya getiren sorun ne idi? Konya’daki Selçuklu Sarayı’nda darbe yapıp yönetimin başına Cimri lakaplı II. Keykavus’un oğlu Siyavuş’u Sultan ilan edince, baktı ki yeni çevresinde, devlet erkânı ve sarayda, yazışmalarda Türkçeden başka bir dil kullanılıyor. Konuşulan halkın dili değil, bilmediği yabancı bir dil. Kendisini yabancı bir ülkenin sarayında hissediyor. Hâlbuki kendi ülkesi, vezir olarak kendisi yönetimin başındaki Sultan’da öz be öz Türk soylu. Saraydaki konuşmalara ve yazışmalara bir anlam veremiyor. Bu konuşmalar ve yazışmalar Mehmet Bey’in hiç bilmediği, anlamadığı bir dil olan Farsçadan başka bir şey değildir. Bu nedenle tepkisini bir fermanla ( buyrukla ) dile getirir. Doğru olanı da budur, Mehmet Bey’i tarih sayfalarından silinmeyip günümüze kadar önemli bir devlet adamı olarak anılmasına neden de bu fermandır.

Mehmet Bey, Moğollarla yaptığı mücadelede öldüğünde (1277) , Anadolu’da arı duru Türkçeyi sözlü ve yazıl hayatta en iyi işleyen Yunus Emre ( 1240?- 1320 ? )’dir. O dönem Yunus Emre yaklaşık 30-35 yaşlarında bir gençtir. Ali Gündüz GÜRGEN’e göre Yunus Emre, gelmiş geçmiş halk şairlerimizin en coşkunu, en çok coşturabilenidir. Özellikle Tekke şairleri arasında önemli bir yeri vardır. Sevilen ilahileri nedeni ile Türk dilinin halkımız tarafından işlenip yaygınlaşmasında onun emeği hiçbir şey ile ölçülemez.

İşledikleri temaları göz önünde tutanlarına: Nefes; bunların bestelenerek dinî törenlerde ve tarikat ayinlerinde söylemekte oluşanlarına göre ad verilenlerine “ilâhî “ dedikleri bu özlü, olgun, dolgun şiirlerinin gücünden hiçbir şey kaybetmeden yedi yüz elli yılı aşıp değerinden, özünden hiçbir şey kaybetmeden günümüze kadar gelmiştir.

Gönlü Allah sevgisiyle, insan sevgisiyle dolu olan bu şairimizin az, öz kelimelerle ve sembollerle Allah’a karşı sevgi ve saygısını nasıl dile getirdiğini, halkın dili olan Türkçeyi nasıl işlediğini bir “ilâhî “ de birlikte görelim:

DAĞLAR İLE TAŞLAR İLE

Dağlar ile taşlar ile Derdi öküş Eyyub ile,

Çağırayım Mevlâ’m seni, Gözü yaşlı Yakub ile

Seherlerde kuşlar ile Şol Muhammet mahbub ile

Çağırayım Mevlâ’m seni… Çağırayım Mevlâ’m seni…

Sular dibinde mâhiyle, Bilmişim dünya hâlin,

Sahralarda âhu ile, Terk ettim kıyl ü kalini,

Abdal olup yahû ile Başı açık, ayak yalını

Çağırayım Mevla’m seni… Çağırayım Mevlâ’m seni…

Gök yüzünde İsa ile, Yunus okur diller ile,

Tûr dağında Musa ile, Ol kumru bülbüller ile,

Elindeki asa ile Hak’kı seven kullar ile

Çağırayım Mevlâ’m seni.. Çağırayım Mevlâ’m seni…

Yunus Emre, bu şirinden/nefesinde (bestelenmiş hâline ilahi diyoruz ) inançlarımız doğrultusunda semboller kullanarak az öz sözlerle çok derin anlam ifade eden olaylarla düşüncelerini sentezleştirmek suretiyle anlam derinliği fazla olan eşsiz sözcüklerle düşüncelerini anlatmış bir dil ustasıdır. Dilindeki sadelik düşüncelerindeki evrensellik onu ölümsüzleştirmiştir. Halk tarafından benimsenen ilahileri sözlü edebiyatımızda geniş bir yankı bulmuş, nesilden nesile aktarılarak günümüze kadar kullandığı Türkçe sözcükler halkımızın iletişim kurmasında büyük aracılık etmiştir.

Not: Yunus Emre ile ilgili öz bilgiler Konya Lisesi ve İmama Hatip Okulu Edebiyat Öğretmeni Ali Gündüz GÜRGEN’İN “Dinî Şiirler Antolojisi,1966 –Konya basımı” kitabından alınmıştır. 12.03.2015. Hasan ŞİMŞEK

--------------------------------------------------------------------------------------------------

seherler: Sabahları, mahi: Balık,Ahu: Ceylan, Abdal:Gezgin derviş. öküş: Çok. mahbup:

Sevgili, sevilmiş, kıyl ü kaal: Dedikodu.

 




Bu haber 1861 defa okunmuştur.

Etiketler :

YORUMLAR



İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER KÜLTÜR-SANAT HABERLERİ