Bugun...

Naci SÖZEN
TÜRK – ERMENİ İLİŞKİLERİNİN TARİHİSEL DÖKÜMÜ
Tarih: 21-04-2015 16:06:00 Güncelleme: 21-04-2015 16:06:00


1461 

Fatih SultanMehmed, Bursa'daki Ermeni PiskoposuHovakim'i(Ovakim) İstanbul'a getirterek kendisine Patrik unvanını verdi ve Ermenilere birçok haklar tanıdı.  

1567 

Türk matbaasının kurulmasından 160 yıl kadar önce Venedik'te matbaacılık eğitimi görmüş olan SivaslıApkaradındaki bir papaza İstanbul'da bir Ermeni matbaası açması için izin verildi.  

1790  

İlk resmi Ermeni Okulu,AmiraMiricanyanveŞnorkMığırdıçtarafından Kumkapı Fıçıcı Sokak'ta kuruldu.  

1823  

ArtinBezciyanadlı Ermeni, Kumkapı'daBezciyanOkulu'nu kurdu.  

1824 

Patrik Karabet, Ermenice gramer okutan Kumkapı Okulu'nu Patrikhane'nin himayesine aldı.  

1853  

(22 Ekim) Ermeni Maarif Komisyonu kuruldu.  

1876 

Kurulan Mecliste Ermeni milletvekilleri de katıldı.  

1877  

(7 Aralık) Ermeni Milli Meclisi, Ermeni halkının askere yazılarak savaşa katılma kararını aldı.  

1878  

(13 Nisan) İstanbul Ermeni PatriğiNerses, İngiltere Dışişleri BakanıSalisbury'yegönderdiği muhtırada, Türklerle beraber yaşayamayacaklarını bildirdi.  

(13 Temmuz) Berlin Anlaşması imzalandı. Bu anlaşmaya, Osmanlı Ermenileriyle ilgili 61. madde eklendi. 

(3 Ağustos) İngiltere Dışişleri BakanıLordSalisbury, İstanbul BüyükelçisiLayard'agönderdiği talimatta, Osmanlı Hükümeti'nin Doğu'da reformlara başlaması gerektiğini bildirdi. 

1890  

(20 Haziran) Erzurum İsyanı  

(Temmuz) Kumkapı Nümayişi  

Birinci Sason İsyanı 

1892 - 1893 

Merzifon, Kayseri, Yozgat isyanları  

1895  

(30 Eylül) Babıâli olayı  

Kasım ayında, Ermenilerin Maraş'ta isyan teşebbüsü 

1896 

30 Ekim İstanbul'da Ermeni eylemi  

(1 Haziran) I. Van isyanı 

(26 Ağustos) Osmanlı Bankası Olayı  

1902  

Ermeni dilcilerden H.Acaryan, "Ermeni Dili'ne Türk Dili'nin Tesiri ve ErmenilerinTürkçe'denAldıkları Sözler" adında bir eser yazdı.  

1904  

İkinci Sason isyanı  

1905 

(21 Temmuz) Yıldız Camii'nde, Osmanlı Padişahı II. Abdülhamid'e suikast teşebbüsü.  

1908 

ErmenilerinJamanakadlı gazetesi yayın hayatına başladı.  

İkinci Meclis açıldı ve Ermeni komitecilerden bazıları Millet Meclisi'ne girdi.  

1909 

(14 Nisan) Adana'da Ermeni isyanı  

1915 

(15 Nisan) II. Van İsyanı 

(24 Nisan) Osmanlı Devleti aleyhinde faaliyette bulunan Ermeni komiteleri kapatıldı. Bu komitelerin idarecilerinden 2345 kişi tutuklandı. 

(3 Mayıs) Ermeniler Van'da büyük bir katliama giriştiler.  

(27 Mayıs) Yer Değiştirme (Tehcir) Kanunu çıkarıldı.  

1918  

(1 Şubat) Ermeni komitacıArşak, Bayburt'ta katliam yaptı. 

(25 Nisan) Ermeni komitacılar, Kars'ın doğusundakiSubatanköyünde 750 Müslüman'ı katletti.  

(1 Mayıs) Ermeni komitacılar, Kars'ta, aralarında çocukların da bulunduğu 60 Müslüman'ı katletti. 

1919  

(20 Kasım) Osmanlı bürokrasisinde üst düzeyde görev yapanBogosNubarPaşa ve Şerif Paşa, Ermeni-Kürt bağımsızlık belgesini imzaladılar.  

1920 

(12 Ocak) 450 kişilik Ermeni süvari birliği, Antep'inArapdarköyündeMüslümanlar'aişkence yaptı.  

(2 Aralık) Gümrü Anlaşması imzalandı.  

1921 

(15 Mart) Talat Paşa, Berlin'de Ermeniler tarafından katledildi. 

(6 Aralık) Sait Halim Paşa'yı Ermeniler Roma'da katletti  

(16 Mart) Moskova Anlaşması imzalandı. 

(18 Mart) Ermeni MisakTorlakyan, Azerbaycan İçişleri BakanıCevanşirHan'ı, Tepebaşı'ndakiPeraPalas Oteli önünde öldürdü. 

(13 Ekim) Kars Anlaşması imzalandı.  

1922 

(22 Temmuz) Cemal Paşa, Tiflis'te Ermeniler tarafından katledildi.  

1923 

Ermeni asıllıMünibBoya, Van milletvekili olarak meclise girdi. 

(24 Temmuz) Lozan Anlaşması imzalandı.  

1934  

FranzWerfel'in, "Musa Dağ'da Kırk Gün" adlı romanı, ABD'de İngilizce yayımlandı.  

1935  

(15 Aralık)PangaltıErmeni Kilisesi'nde toplanan bir grup Ermeni, FranzWerfel'in, "Musa Dağ'da Kırk Gün" adlı eserini "Türk milleti hakkında iftiralarla dolu olduğu" gerekçesiyle yaktı.  

1936 

FranzWerfel'in, "Musa Dağ'da Kırk Gün" adlı eserinin Fransa'da yayımlanması, Türk basınının tepkisini çekti.  

1937 

Cevat RıfatAtilhan, "Musa Dağı" adında kitap yazarak, FranzWerfel'ineserinin gerçekleri yansıtmadığını bildirdi.  

Werfel'in, "Musa Dağ'da Kırk Gün" adlı eserinin filme alınmasının engellenmesi, ABD Dışişleri Bakanlığı nezdinde gündeme geldi.  

1943  

Ermeni asıllıBerçTürker Keresteci, Afyonkarahisar milletvekili oldu.  

1957 

MığırdıçŞellefyan, 27 Ekim seçimlerinde, Demokrat Parti listesinden İstanbul milletvekili seçildi.  

1964 

(24 Aralık) Kıbrıs Dışişleri BakanıKipriyanuBirleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde "Ermeni Meselesini" ortaya atarak Türkiye aleyhine karar çıkarmaya çalıştı.  

1965 

(24 Nisan) Brezilya'nın SaoPaulokentinde, Ermeniler tarafından Türkiye aleyhine gösteri düzenlendi.  

1969 

(24 Nisan) Londra'da, Türk Elçiliği önünde Ermeniler tarafından gösteri yürüyüşü tertip edildi.  

1973 

(27 Ocak) Türkiye'nin Los Angeles Başkonsolosu Mehmet Baydar ve yardımcısı Bahadır Demir,MığırdıçYanıkyanadlı Ermeni tarafından katledildi.  

1975 

(20 Ocak) ASALA (Gizli Ermeni Kurtuluş Ordusu) örgütü kuruldu. 

(22 Ekim) Viyana'da, BüyükelçiDanişTunalıgilkatledildi.  

(24 Ekim) Paris'te, Büyükelçi İsmail Erez ile polis Talip Yener katledildi.  

1976  

(16 Şubat) Beyrut Büyükelçiliği Birinci Kâtibi Oktay Cerit katledildi.  

(28 Mayıs) Zürih ÇalışmaAteşeliğiBürosu bombalandı. Saldırının faili olduğu anlaşılanNoubarSoufoyanadlı bir Ermeni yakalandı, yargılandı ve suçu sabit görülerek 15 ay hapis cezasına çarptırıldı.  

1977  

(29 Mayıs) İstanbul Yeşilköy Havaalanı'na ve Sirkeci garına patlayıcı madde atıldı, saldırıda 4 kişi öldü ve 31 kişi yaralandı. Saldırıları "Aşırı Ermeni Hareketleri Örgütü" üstlendi.  

(9 Haziran) Vatikan Büyükelçisi Taha Carım katledildi.  

1978 

(3 Ocak) Brüksel Büyükelçiliği'ne patlayıcı madde atıldı. Saldırıyı "Ermeni Yeni Direniş Örgütü" üstlendi. 

(3 Ocak) Londra'daki Türk bankasına patlayıcı madde atıldı. Saldırıyı "Ermeni Yeni Direniş Örgütü" üstlendi. 

(2 Haziran)Madrit'te, Büyükelçi ZekiKunaralp'ıneşi NeclaKunaralpve emekli Büyükelçi Beşir Balcıoğlu katledildi.  

(8 Temmuz) Paris Büyükelçiliği Çalışma Ataşeliği ve Türkiye Turizm Bürosuna patlayıcı maddeler atıldı. Saldırıyı "Ermeni Soykırım Adalet Komandoları" üstlendi.  

(6 Aralık) Cenevre Başkonsolosluğu'na patlayıcı madde atıldı. Saldırıyı "Ermeni Yeni Direniş Örgütü" üstlendi.  

 (17 Aralık) THY Cenevre Bürosuna patlayıcı madde atıldı. Saldırıyı "Ermeni Gizli Kurtuluş Örgütü (ASALA)" üstlendi. 

1979  

(15 Nisan) Yunan Hükümeti, Atina'nın NeaSimirnameydanında "'Ermeni İntikamAnıtı"nındikilmesine izin verdi.  

(22 Ağustos) Cenevre Başkonsolosluğu'nda Konsolos Yardımcısı NiyaziAdalı'yakarşı suikast düzenlendi. Saldırıda 3 kişi yaralandı. Saldırıyı ASALA üstlendi. 

(27 Ağustos) THY Frankfurt Bürosuna patlayıcı madde atıldı. Saldırıyı ASALA üstlendi. 

(4 Ekim) THY Kopenhag Bürosuna patlayıcı madde atıldı. Saldırıyı ASALA üstlendi. 

(12 Ekim) Lahey'de, Amsterdam Büyükelçisi ÖzdemirBenler'inoğlu Ahmet Benler katledildi. 

(22 Aralık) Paris'te Turizm Müşaviri YılmazÇopankatledildi.  

1980  

(10 Ocak) ASALA, THY Tahran Bürosuna bombalı saldırıda bulundu. 

(6 Şubat) Büyükelçi Doğan Türkmen, Bern'de saldırı sonucu yaralandı. 

(10 Mart) Ermeni teröristlerTHY'nınRoma Bürosunu bombaladılar. Saldırıda 2 İtalyan hayatını kaybetti, 14 İtalyan da yaralandı. 

(8 Nisan) ASALA, Sayda toplantısında, Kürtlerle Ermeniler arasında benzerlik olduğunu iddia ederek Kürtleri kan kardeşi olarak ilân etti. 

(17 Nisan) Vatikan Büyükelçisi Vecdi Türel silahlı saldırıya uğradı. Koruma görevlisi Tahsin Güvenç yaralandı. 

(19 Nisan) ASALA, Marsilya Türk Konsolosluğu'na roketatarlı saldırı düzenledi. 

(31 Temmuz) Atina İdariAteşemizGalip Özmen ve kızı Neslihan Özmen acımasızca katledildi. 

(5 Ağustos) Lyon'da, Ermeniler tarafından konsolosluğun basılması sonucu Kadir Atılgan, Ramazan Sefer, Kavas Bozdağ ve Hüseyin Toprak adlı vatandaşlar yaralandı. 

(26 Eylül) Paris'te, Basın Ataşemiz SelçukBakkalbaşısilahlı saldırıya uğradı ve ağır yaralandı. 

(10 Kasım) ASALA örgütü, Strasburg Türk Konsolosluğu'na bir saldırı düzenledi. 

(17 Aralık)SidneyBaşkonsolosu ŞarıkArıkyanile koruma polisi Engin Sever katledildi.  

1981 

(13 Ocak) Paris Büyükelçiliği Maliye Müşaviri AhmetErbeyli'ninarabasına bomba konuldu;Erbeyliölümden döndü. 

(4 Mart) Paris'te Çalışma Müşaviri Reşat Moralı ile din görevlisi Tecelli Arı şehit edildi. 

(3 Nisan) Kopenhag'da, Çalışma Müşaviri Cavit Demir, evine giderken Ermeni teröristlerce kurşunlandı ve ağır şekilde yaralandı. 

(9 Haziran) Cenevre'de, sözleşmeli sekreter olarak görev yapan Mehmet S.Yergüzkatledildi. Olayı ASALA üstlendi. 

(24 Eylül) Paris Başkonsolosluğu'nu basan Ermeniler, güvenlik görevlisi Cemal Özen'i acımasızca katlettiler. 

(3 Ekim) Roma Büyükelçiliği 2. Katibi Gökberk Ergenekon, Ermeni teröristlerin silahlı saldırısına uğradı ve ağır yaralanarak saldırıdan kurtuldu. 

(27 Kasım) Avrupa'da bulunan "Ermeni Öğrenciler Birliği" ile "'Kürt Öğrenci Derneği", Londra'da ortak bildiri yayınladılar.  

1982  

(28 Ocak) LosAngeles'da, Başkonsolos Kemal Arıkan, HarrySasunyanveKirkorSalibatarafından katledildi.  

(8 Nisan) Ottowa Büyükelçiliği Ticari Müşaviri KemalettinKâniGüngör silahlı saldırı sonucu yaralandı. 

(5 Mayıs) ABD'nin Boston Bölgesi Fahri Konsolosu Okan Gündüz katledildi. 

(7 Haziran) Lizbon Büyükelçiliği İdari Ataşesi Erkut Akbay katledildi. Bu arada, Ottowa Büyükelçiliği Askeri Ataşesi AtillaAltıkat, Bulgaristan Burgaz Başkonsolosluğu İdari Ataşesi BoraSüelkanve Lizbon Büyükelçiliği MaslahatgüzarıYurtsevMıhçıoğlu'nun eşi Cahide Mıhçıoğlu da silahlı saldırıya uğradılar. Türkiye'nin Kanada Büyükelçiliği görevinde bulunan Coşkun Kırca da, silahlı saldırıya uğradı. 

(7 Ağustos) 3 Ermeni terörist, Ankara EsenboğaHavalanınasilahlı, bombalı saldırı düzenlediler ve katliam yaptılar. Otomatik silahlarla ve bombalarla orada bulunanlara saldıran teröristler, 3'ü emniyet görevlisi olan toplam 9 kişiyi öldürdüler ve 78 kişiyi yaraladılar.LevonEkmekçiyanisimli terörist yakalandı 

. (10 Ağustos)ArtinPenikadlı Ermeni, Esenboğa katliamından duyduğu üzüntüyü dile getirerek, kendini yakmak suretiyle Ermeni terörünü lânetledi. 

1983 

(29 Ocak)LevonEkmekçiyan, 1982 yılı Esenboğa baskını nedeniyle Ankara'da idam edildi. 

HarutLevonyanve RafiElbekyanadlı iki Ermeni militan tarafından Türkiye'nin Yugoslavya Büyükelçisi'ne düzenlenen suikast sırasında, yoldan geçen birBelgrad'lıöldü.  

(15 Temmuz) ASALA mensubu teröristler, ParisOrlyHavalimanı THY Bürosuna bombalı saldırı düzenledi. Olayda, 4'ü Fransız, 2'si Türk, 1'i ABD'li ve 1'iİsveç'liolmak üzere toplam 8 kişi hayatını kaybetti. 60 kişi de yaralandı. 

(27 Temmuz) Türkiye'nin Lizbon Büyükelçiliği'ni basan 5 Ermeni ölü olarak ele geçirildi.  

 

1985 

(12 Mart) Ottowa Büyükelçiliği, silahlı, bombalı 3 Ermeni terörist tarafından basıldı.Kanada'lıkoruma görevlilerinden biri vurulup öldürüldü. Büyükelçi Coşkun Kırca yaralı olarak kurtuldu.  

1991 

(21 Ocak) Ermeniler, Hacılar kentine bombalı saldırı düzenledi. Saldırıda 3 Sovyet askeri ile 2 Azeri öldü. Ermeniler ayrıca, Azerbaycan'ın Sesi gazetesi muhabiriSavâtinAskerova'yıkatletti.  

(13 Nisan) Karabağ'da, Ermeniler ile Azeriler arasında çatışmalar çıktı. Azeri köyleri Ermeniler tarafından top ateşine tutuldu.  

(23 Nisan)Suşakasabasına bağlı Azeri köyleri, Ermeni köylerinden açılan top ve makineli tüfek ateşine maruz kaldı. Olayda 3 Azeri öldü, 3 ev yıkıldı, 3 ev de oturulamaz hale geldi. 

(26 Nisan) Karabağ bölgesinde 4 Azeri güvenlik görevlisi öldürüldü. Olayı "Karabağ Savaşçıları" adlı Ermeni örgütü üstlendi.  

 (23 Eylül) Ermenistan bağımsızlığını ilan etti.  (26 Aralık) Sovyetler Birliği dağıldı. 23 Eylül'de bağımsızlığını ilan eden Ermenistan fiilen ve hukuken bağımsız oldu.  

1996 

LevonTer-Petrosyan, ikinci defa Ermenistan Devlet Başkanı seçildi.  

1997  

(20 Mart)Taşnaksutyunörgütü liderlerinden RobertKoçaryan, Ermenistan Başbakanı oldu.  

(20 Aralık) Ermeniler,SurpAgopHastanesi'nin 160. yıldönümünü yılbaşı şöleniyle birlikte kutladılar.  

Türkiye Gazeteciler Cemiyeti, 1997 SedatSimaviÖdülü'nü gazetecilik dalındaGarbisÖzatay'a verdi.  

1998 

Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel,Jamanakgazetesinin 90. kuruluş yıldönümü vesilesiyle, gazetenin editörü AraKoçunyan'ıCumhurbaşkanlığı köşkünde kabul etti. 

(Şubat) Ermenistan Devlet BaşkanıLevonTer-Petrosyan istifa etti. Böylece RobertKoçaryan'aliderlik yolu açıldı. Petrosyan, Karabağ'da barış istediği için aşırı milliyetçilerin tepkisini çekmişti.  

(Şubat) Petrosyan'ın istifasını değerlendiren Azerbaycan Halk Cephesi Başkanı Elçibey,Koçaryan'ıngeçmişte Rusları arkasına alarak Karabağ'da Azerbaycan'a karşı ayaklandığını bildirdi. 

(30 Mart)Koçaryan, Ermenistan Devlet Başkanlığı'na seçildi. 

(Temmuz) Bölücü örgüt PKK'nın başı Abdullah Öcalan, Ermenistan yönetiminden, örgüte özel köy tahsis edilmesini istedi. 

(14 Ekim)MesrobMutafyan, Türkiye Ermenileri 84. Patriği seçildi. 



Bu yazı 2196 defa okunmuştur.

YORUMLAR



YAZARIN DİĞER YAZILARI